Bóc tách khối lượng là một trong những công việc quan trọng khi triển khai bản vẽ kỹ thuật. Thay vì ngồi đếm từng chi tiết, đo từng đoạn thẳng hoặc nhập số liệu thủ công vào Excel, người dùng có thể tận dụng chính dữ liệu có trong bản vẽ AutoCAD để thống kê số lượng, chiều dài, diện tích và các thuộc tính của đối tượng.
Trong lĩnh vực cơ khí, kết quả thường được sử dụng để lập BOM – Bill of Materials, hay bảng kê vật tư, chi tiết và linh kiện. Trong xây dựng và MEP, việc bóc tách có thể bao gồm số lượng thiết bị, chiều dài đường ống, dây dẫn, diện tích sàn, diện tích vật liệu và nhiều thông số khác.
Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn các cách bóc tách khối lượng trong AutoCAD từ đơn giản đến nâng cao, đồng thời cập nhật thêm phương pháp DATAEXTRACTION và COUNT phù hợp với các phiên bản AutoCAD mới.
BOM trong AutoCAD là gì?
BOM là viết tắt của Bill of Materials, có thể hiểu là bảng kê vật tư hoặc danh sách các thành phần cần thiết để tạo nên một sản phẩm, cụm máy hay hệ thống.
Một bảng BOM cơ khí thông thường có thể bao gồm:
| STT | Mã chi tiết | Tên chi tiết | Vật liệu | Số lượng | Kích thước |
| 1 | CT-001 | Tấm đế | SS400 | 1 | 300 × 200 × 10 |
| 2 | CT-002 | Trục | S45C | 2 | Ø30 × 250 |
| 3 | CT-003 | Gối đỡ | Nhôm | 2 | Theo bản vẽ |
| 4 | BL-M10 | Bulông M10 | Thép | 8 | M10 × 30 |
AutoCAD tiêu chuẩn không có hệ thống BOM chuyên dụng giống một số AutoCAD Toolset như Mechanical hoặc Plant 3D. Tuy nhiên, Autodesk cho phép người dùng khai thác Block Attribute và Data Extraction để tạo Parts List, Schedule hoặc một bảng dữ liệu tương tự BOM trực tiếp từ bản vẽ.
Bảng BOM được tạo từ dữ liệu bản vẽ AutoCAD
Vì sao nên bóc tách khối lượng trực tiếp từ AutoCAD?
Ưu điểm lớn nhất là giảm lượng dữ liệu phải nhập lại bằng tay.
Khi bản vẽ được tổ chức đúng bằng Layer, Block và Attribute, AutoCAD có thể đọc trực tiếp các thông tin như tên Block, số lượng, Layer, chiều dài, diện tích hoặc giá trị Attribute.
Điều này đặc biệt hữu ích đối với bản vẽ có hàng trăm hoặc hàng nghìn chi tiết.
Thay vì mở bản vẽ rồi đếm thủ công, người thiết kế có thể thiết lập một quy trình:
Bản vẽ → Block/Attribute → Data Extraction → BOM → Excel
Autodesk cho phép Data Extraction lấy dữ liệu từ đối tượng, Block và Attribute, sau đó sắp xếp, lọc, tạo bảng trong bản vẽ hoặc xuất sang file bên ngoài.
Xem thêm Hướng dẫn bóc tách bản vẽ
1. Bóc tách bằng lệnh FILTER
Một trong những phương pháp đơn giản để bắt đầu thống kê bản vẽ là sử dụng lệnh: FILTER
Lệnh FILTER tạo tập hợp lựa chọn dựa trên những điều kiện nhất định. Ví dụ, bạn có thể lọc các đối tượng theo loại đối tượng, Layer, tên Block hoặc các thuộc tính khác. Autodesk mô tả FILTER là công cụ tạo danh sách điều kiện mà một đối tượng phải đáp ứng để được đưa vào tập hợp lựa chọn.
Cách thực hiện:
Nhập: FILTER → Enter
Hộp thoại Object Selection Filters xuất hiện.
Chọn Add Selected Object, sau đó chọn một đối tượng mẫu trong bản vẽ.
AutoCAD sẽ đọc các đặc tính của đối tượng. Bạn chỉ nên giữ lại những điều kiện thực sự cần thiết, chẳng hạn:
Object = Insert
Block Name = MOTOR_01
Sau đó chọn Apply và quét vùng cần thống kê.
FILTER đặc biệt hữu ích khi bản vẽ có rất nhiều Layer và đối tượng nằm chồng lên nhau.
Bài viết tham khảo của TechK cũng sử dụng FILTER như một trong những công cụ đầu tiên để tìm và lọc những đối tượng có cùng thuộc tính trong bản vẽ phức tạp.
Khi nào nên dùng FILTER?
FILTER phù hợp khi bạn muốn chọn nhanh một nhóm đối tượng trước khi thực hiện các thao tác tiếp theo như kiểm tra Properties, đếm, xóa, đổi Layer hoặc bóc tách dữ liệu.
Nếu chỉ cần lọc nhanh một điều kiện đơn giản, QSELECT – Quick Select cũng là lựa chọn thuận tiện. QSELECT có khả năng tạo Selection Set dựa trên loại đối tượng và thuộc tính của chúng.
2. Đếm Block bằng BCOUNT
Nếu bản vẽ đã được xây dựng bằng Block, BCOUNT là phương pháp rất nhanh để thống kê số lượng.
Nhập: BCOUNT → Enter
Sau đó quét vùng cần kiểm tra hoặc nhấn Enter để thống kê Block trong toàn bộ bản vẽ.
Kết quả được hiển thị tại cửa sổ Command theo dạng tên Block và số lượng tương ứng.
BCOUNT là một Express Tool có chức năng tạo báo cáo số lượng các Block trong tập hợp lựa chọn hoặc toàn bộ bản vẽ. Tuy nhiên, công cụ này có hạn chế đối với một số Block lồng nhau.
Ví dụ:
| Block | Số lượng |
| MOTOR_1HP | 5 |
| BEARING_6204 | 12 |
| BOLT_M10 | 36 |
| SENSOR_01 | 8 |
Sau khi có kết quả, người dùng có thể nhập dữ liệu vào Excel để lập bảng thống kê.
Tham khảo khóa học AUTOCAD
3. Sử dụng COUNT trên các phiên bản AutoCAD mới
Đối với AutoCAD mới, COUNT là phương pháp trực quan hơn BCOUNT.
Nhập: COUNT
Sau đó chọn đối tượng cần đếm.
AutoCAD sẽ tìm và làm nổi bật những đối tượng giống đối tượng đã chọn, đồng thời hiển thị tổng số lượng. COUNT còn có thể giới hạn phạm vi đếm theo vùng và cung cấp bảng Count Palette để quản lý kết quả.
Đặc biệt, COUNTLIST có thể hiển thị danh sách Block cùng số lượng và COUNTTABLE có thể chèn trực tiếp bảng thống kê Block vào bản vẽ. Khi số lượng Block thay đổi, trường số lượng trong bảng có thể được cập nhật lại.
Đây là phương pháp rất phù hợp khi cần kiểm tra nhanh:
số lượng bulông;
số lượng thiết bị;
số lượng cửa;
số lượng ký hiệu điện;
số lượng chi tiết tiêu chuẩn;
hoặc các Block lặp lại trong bản vẽ.
Tham khảo khóa học SOLIDWORKS
4. DATAEXTRACTION – cách bóc tách BOM AutoCAD hiệu quả nhất
Nếu FILTER và BCOUNT chủ yếu phục vụ việc lựa chọn hoặc đếm đối tượng thì DATAEXTRACTION mạnh hơn rất nhiều.
Đây là công cụ nên ưu tiên khi cần tạo một bảng BOM có cấu trúc.
Nhập: DATAEXTRACTION
AutoCAD sẽ mở Data Extraction Wizard.
Theo tài liệu Autodesk, trình hướng dẫn hiện gồm các giai đoạn từ xác định nguồn dữ liệu, chọn đối tượng, chọn thuộc tính, tinh chỉnh dữ liệu cho đến lựa chọn đầu ra và định dạng bảng.
Bước 1: Tạo Data Extraction mới
Chọn Create a new data extraction.
Sau đó đặt tên file cấu hình Data Extraction.
Ở các phiên bản AutoCAD hiện hành, cấu hình có thể được lưu để tái sử dụng cho những lần bóc tách sau. Điều này đặc biệt hữu ích nếu doanh nghiệp có nhiều bản vẽ được xây dựng theo cùng một tiêu chuẩn.
Bước 2: Chọn bản vẽ hoặc đối tượng cần bóc tách
Bạn có thể bóc dữ liệu từ bản vẽ hiện tại hoặc từ tập hợp bản vẽ.
Nếu chỉ cần một khu vực nhất định, chọn trực tiếp các đối tượng cần thống kê.
Bước 3: Chọn loại đối tượng
AutoCAD sẽ hiển thị danh sách những loại đối tượng xuất hiện trong vùng được chọn.
Ví dụ: Block; Polyline; Line; Circle; Text; MText.
Nếu mục tiêu là lập BOM cơ khí, thông thường nên ưu tiên Block có Attribute.
Bước 4: Chọn thuộc tính cần xuất
Đây là bước quyết định chất lượng bảng BOM.
Bạn không nên xuất toàn bộ thuộc tính nếu không cần thiết vì bảng dữ liệu sẽ rất lớn.
Với BOM cơ khí, có thể chọn:
Tên Block;
mã chi tiết;
tên chi tiết;
vật liệu;
số lượng;
Layer;
chiều dài;
diện tích;
hoặc các Attribute đã thiết lập trước.
Data Extraction có thể lấy cả Object Property và Block Attribute. Đây là lý do việc chuẩn hóa Block từ đầu giúp quá trình bóc tách nhanh và chính xác hơn đáng kể.
Bước 5: Gộp các đối tượng giống nhau
Ở trang Refine Data, dữ liệu có thể được sắp xếp và tinh chỉnh.
Nếu muốn lập bảng số lượng, hãy sử dụng chức năng kết hợp những dòng giống nhau và hiển thị cột Count.
Ví dụ thay vì:
BOLT_M10 – 1
BOLT_M10 – 1
BOLT_M10 – 1
bảng có thể được tổng hợp thành:
BOLT_M10 – 3
Đây chính là bước biến dữ liệu thô thành bảng kê vật tư dễ sử dụng.
Bước 6: Xuất BOM ra AutoCAD hoặc Excel
Khi hoàn tất, bạn có thể chọn:
Insert Data Extraction Table into Drawing để tạo bảng trực tiếp trong bản vẽ.
Hoặc:
Output Data to External File để xuất dữ liệu ra file bên ngoài.
Autodesk hiện hỗ trợ các định dạng đầu ra như XLSX, CSV, MDB và TXT trong Data Extraction.
Đối với công việc dự toán hoặc quản lý vật tư, xuất sang XLSX hoặc CSV thường thuận tiện vì có thể tiếp tục xử lý bằng Excel.
5. Sử dụng AREA để bóc tách diện tích
Không phải tất cả công việc bóc tách đều là đếm Block.
Trong xây dựng, nội thất hoặc kiến trúc, bạn thường cần tính diện tích sàn, trần, tường hoặc khu vực vật liệu.
Khi đó sử dụng: AREA
Lệnh AREA có thể tính diện tích và chu vi của đối tượng hoặc một vùng được xác định bằng các điểm.
Cách chính xác và thuận tiện là tạo một Polyline kín quanh khu vực cần tính, sau đó sử dụng AREA hoặc đọc trực tiếp giá trị Area trong bảng Properties.
Đối với các bản vẽ phức tạp, việc chuẩn hóa vùng cần thống kê bằng Polyline kín trước khi bóc tách sẽ giảm đáng kể nguy cơ đo thiếu hoặc đo trùng.
6. Sử dụng LIST để kiểm tra thông tin đối tượng
Lệnh: LIST
thường được sử dụng khi cần xem chi tiết thông tin hình học của một đối tượng.
Trong quá trình bóc tách, LIST có thể hỗ trợ kiểm tra các thông số của Line, Polyline, Arc và những đối tượng khác.
Ví dụ với hệ thống MEP, chiều dài Polyline có thể được sử dụng để kiểm tra sơ bộ chiều dài đường dây hoặc tuyến ống.
Tuy nhiên, nếu có hàng trăm đối tượng thì không nên sử dụng LIST từng đối tượng. Trường hợp này DATAEXTRACTION sẽ hiệu quả hơn vì có thể lấy Length từ nhiều đối tượng cùng lúc.
7. Dùng LAYISO để cô lập Layer trước khi bóc tách
Bản vẽ thực tế thường chứa rất nhiều Layer.
Ví dụ một bản vẽ hệ thống điện có thể đồng thời chứa: kiến trúc; chiếu sáng; ổ cắm; đường dây; điều hòa; PCCC; kích thước; ghi chú.
Nếu bóc tách trực tiếp rất dễ chọn nhầm đối tượng.
Lệnh: LAYISO
giúp cô lập Layer của đối tượng được chọn, từ đó làm bản vẽ gọn hơn trước khi đo hoặc thống kê.
Bài tham khảo của TechK cũng đề cập việc kết hợp LAYISO với các công cụ đo và kiểm tra để hỗ trợ bóc tách trên những bản vẽ có nhiều Layer chồng chéo.
Nên sử dụng lệnh nào để bóc tách khối lượng?
| Nhu cầu | Công cụ phù hợp |
| Lọc đối tượng theo thuộc tính | FILTER / QSELECT |
| Đếm Block nhanh | BCOUNT |
| Đếm trực quan trên AutoCAD mới | COUNT / COUNTLIST |
| Tạo bảng số lượng Block | COUNTTABLE |
| Tạo BOM nhiều thuộc tính | DATAEXTRACTION |
| Xuất BOM sang Excel | DATAEXTRACTION |
| Tính diện tích | AREA |
| Kiểm tra thông tin hình học | LIST |
| Cô lập đối tượng theo Layer | LAYISO |
Nếu chỉ cần kiểm tra số lượng, COUNT hoặc BCOUNT thường là đủ.
Nếu cần một BOM hoàn chỉnh có mã chi tiết, tên gọi, vật liệu, số lượng và thông số kỹ thuật, nên xây dựng bản vẽ bằng Block + Attribute và sử dụng DATAEXTRACTION.
Cách chuẩn bị bản vẽ để bóc tách BOM chính xác
Chất lượng bảng BOM phụ thuộc rất nhiều vào cách bản vẽ được xây dựng.
Ví dụ một loại bulông được vẽ thành 20 nhóm Line riêng biệt thì AutoCAD khó có thể hiểu đó là cùng một linh kiện. Nếu 20 bulông đều là Block có tên BOLT_M10X30, việc thống kê sẽ đơn giản hơn rất nhiều.
Một cấu trúc dữ liệu tốt có thể thiết kế theo dạng:
| Attribute | Ví dụ |
| PART_NO | CT-001 |
| DESCRIPTION | Tấm đế |
| MATERIAL | SS400 |
| SIZE | 300x200x10 |
| WEIGHT | 4.71 kg |
Mỗi chi tiết tương ứng với một Block, còn thông tin thay đổi được lưu trong Attribute.
Autodesk cũng khuyến nghị sử dụng Block có Attribute khi cần xuất dữ liệu có cấu trúc, bởi dữ liệu này đáng tin cậy và dễ xử lý hơn so với các Text rời rạc trong bản vẽ.
Những lỗi thường gặp khi bóc tách BOM trong AutoCAD
Sai số thường không đến từ lệnh mà đến từ cách dựng bản vẽ.
Một lỗi phổ biến là cùng một linh kiện nhưng lại được tạo thành nhiều Block có tên khác nhau. Ví dụ Bolt_M10, BOLT10 và Bulong_M10 thực chất là cùng một vật tư nhưng AutoCAD sẽ xem chúng là những loại khác nhau.
Một lỗi khác là sử dụng Explode khiến Block trở thành các đối tượng Line, Arc hoặc Polyline riêng lẻ. Khi đó quá trình đếm Block sẽ không còn chính xác.
Ngoài ra cần kiểm tra: đơn vị bản vẽ; Layer; Block trùng nhau; Block bị Explode; Block lồng; Attribute để trống; Polyline chưa kín; và phạm vi Selection trước khi xuất dữ liệu.
COUNT trên các phiên bản AutoCAD mới còn có khả năng cung cấp thông tin về một số vấn đề trong kết quả đếm như đối tượng chồng nhau, Block bị Explode hoặc đổi tên, giúp người dùng kiểm tra dữ liệu trước khi đưa vào bảng thống kê.
Quy trình bóc tách BOM AutoCAD được đề xuất
Với bản vẽ cơ khí hoặc MEP cần sử dụng lâu dài, một quy trình hiệu quả là:
Chuẩn hóa Layer → Chuẩn hóa Block → Tạo Attribute → Kiểm tra bằng COUNT → DATAEXTRACTION → Refine Data → Xuất BOM → Kiểm tra chéo với bản vẽ.
Trong đó, bước chuẩn hóa Block và Attribute quan trọng nhất.
Khi cấu trúc bản vẽ đã chuẩn, cùng một file cấu hình Data Extraction có thể được tái sử dụng cho nhiều lần thống kê sau, giúp giảm đáng kể thời gian lập BOM.
Câu hỏi thường gặp về bóc tách khối lượng AutoCAD
AutoCAD có tự động tạo BOM không?
AutoCAD tiêu chuẩn không có module BOM chuyên dụng giống các toolset ngành. Tuy nhiên, có thể xây dựng BOM bằng Block Attribute kết hợp DATAEXTRACTION. Autodesk cũng hướng dẫn workflow này như một giải pháp tạo báo cáo tương tự BOM trong AutoCAD và AutoCAD LT.
Có thể xuất bảng BOM từ AutoCAD sang Excel không?
Có. DATAEXTRACTION có thể xuất dữ liệu sang file bên ngoài, trong đó XLSX và CSV là hai định dạng phù hợp để tiếp tục xử lý bằng Excel.
Lệnh nào dùng để đếm Block trong AutoCAD?
Có thể sử dụng BCOUNT, COUNT hoặc COUNTLIST. Với các phiên bản AutoCAD hiện đại, COUNT trực quan hơn vì có thể highlight những đối tượng được đếm và giới hạn vùng thống kê.
DATAEXTRACTION có lấy được Attribute của Block không?
Có. AutoCAD có thể trích xuất Attribute từ Block và sử dụng các giá trị này để tạo Schedule, Parts List hoặc BOM.
Nên dùng COUNT hay DATAEXTRACTION?
COUNT phù hợp để đếm nhanh số lượng. DATAEXTRACTION phù hợp khi cần bảng thống kê có nhiều cột dữ liệu như mã chi tiết, vật liệu, kích thước, số lượng và các thuộc tính khác.
Kết luận
Biết cách bóc tách khối lượng trong AutoCAD giúp người thiết kế giảm đáng kể công việc thống kê thủ công và hạn chế sai sót khi lập bảng vật tư.
Với những bản vẽ đơn giản, bạn có thể sử dụng FILTER, BCOUNT, COUNT, AREA, LIST hoặc LAYISO để thống kê nhanh.
Đối với các dự án lớn cần tạo BOM AutoCAD chuyên nghiệp, phương pháp hiệu quả hơn là chuẩn hóa bản vẽ bằng Block + Attribute, sau đó sử dụng DATAEXTRACTION để tự động tổng hợp số lượng và thuộc tính rồi xuất sang Table hoặc Excel.
Khi dữ liệu ngay từ bản vẽ được tổ chức tốt, việc cập nhật BOM cũng trở nên nhanh hơn mỗi khi thiết kế thay đổi. Đây là một trong những kỹ năng AutoCAD rất hữu ích đối với kỹ sư cơ khí, xây dựng, kiến trúc và MEP.
Tham khảo khóa học Mastercam
Lộ trình học tập hiệu quả cho sinh viên cơ khí
Việc có quá nhiều phần mềm có thể khiến bạn bị ngợp. Do đó, hãy xây dựng cho mình một lộ trình học tập khoa học theo 3 bước sau (tham khảo thêm hình minh họa ở phần 1 để thấy sự kết nối):
- Nắm vững nguyên lý cơ bản: Hãy luôn nhớ rằng, phần mềm chỉ là công cụ hỗ trợ. Điều kiện tiên quyết là bạn phải hiểu rõ các nguyên lý vẽ kỹ thuật, nắm chắc quy tắc về hình chiếu vuông góc, dung sai và các tiêu chuẩn vẽ kỹ thuật hiện hành.
- Học từng bước một: Đừng tham lam học tất cả cùng lúc. Hãy bắt đầu từ việc thành thạo AutoCAD 2D để rèn luyện tư duy bản vẽ phẳng. Sau khi đã vững, hãy chuyển sang học dựng hình khối 3D trên SolidWorks hoặc Inventor.
- Thực hành thực tế: Trăm hay không bằng tay quen. Hãy thử sức bằng cách dùng thước kẹp tự đo và vẽ lại các chi tiết máy thật xung quanh bạn. Đồng thời, bạn có thể tìm hiểu thêm các khóa học chuyên sâu bên ngoài để cập nhật thêm các kỹ năng thực chiến (như lập trình CAM, phân tích CAE).
Kết luận: Quãng thời gian sinh viên là thời điểm vàng để trau dồi các kỹ năng sử dụng phần mềm chuyên ngành. Hãy trang bị cho mình tối thiểu một phần mềm CAD, một phần mềm CAM và hiểu biết cơ bản về CAE. Chúc các bạn kỹ sư cơ khí tương lai sớm làm chủ được công nghệ và gặt hái nhiều thành công trên con đường sự nghiệp!
Các bạn có thể tham khảo khóa học bài bản theo lộ trình như bên dưới nhé!
Trung tâm Học Cơ Khí, có tuyển sinh các lớp học AutoCAD Solidwokrs Mastercam tại trung tâm và online. Lớp có giảng viên hướng dẫn.
Học AutoCAD Solidworks Mastercam tại Trung Tâm Học Cơ Khí có gì khác biệt?
Trung Tâm Học Cơ Khí là đơn vị có nhiều năm kinh nghiệm trong việc đào tạo AutoCAD Solidworks Mastercam tại Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh thành trên toàn quốc. Sau nhiều năm đào tạo các phần mềm AutoCAD, Solidworks, Mastercam, Trung Tâm Học Cơ Khí đã cho ra đời hàng trăm kỹ sư thiết kế cơ khí giỏi, đạt chứng chỉ quốc tế. Học viên học tại Trung tâm sẽ được:
- Đào tạo tư duy thiết kế từ căn bản đến nâng cao. Học viên không chỉ học lý thuyết mà còn thực hành và nhận được rất nhiều kiến thức chia sẻ thực tế hữu ích.
- Trung tâm tuyển sinh liên tục nên học viên không mất thời gian chờ đợi.
- Giảng viên đều là những người có thâm niên sử dụng AutoCAD/Solidworks/Mastercam, giàu kinh nghiệm thực tế và sáng tạo.
- Trong quá trình học tập, học viên sẽ được cung cấp tài liệu học miễn phí, hỗ trợ sửa bài,… Nếu bạn chọn hình thức học online sẽ nhận được video xem lại vào cuối buổi học.
- Được hỗ trợ chuyên môn trong và sau khóa học, được học lại miễn phí ở khóa sau nếu chưa hiểu bài, hoặc ngưng học do kẹt việc đột xuất.
- Trung tâm hỗ trợ ôn thi chứng chỉ SOLIDWORKS, làm đồ án tốt nghiệp, giải đáp các thắc mắc sau khi học viên đã đi làm.
Đặc biệt Trung tâm còn hỗ trợ học viên viết CV xin việc, tạo cơ hội việc làm phù hợp với năng lực cá nhân.
Ngoài ra, Học Cơ Khí còn có các [tài liệu + video] tự học
Tài liệu tự học AutoCAD, Solidworks, Mastercam, Catia, Inventor…
Đánh giá khách quan từ học viên đã học tại trung tâm
Nếu bạn muốn trở thành kỹ sư thiết kế cơ khí giỏi thì hãy tham gia học và thực hành bài tập ngay hôm nay. Để được giải đáp thắc mắc, hãy liên hệ ngay với Trung Tâm Học Cơ Khí theo thông tin bên dưới nhé!
Trung tâm đào tạo AUTOCAD SOLIDWORKS MASTERCAM – HỌC CƠ KHÍ
Địa chỉ: 62A Nam Hoà, P. Phước Long, TPHCM
Điện thoại: 033.666.2767 (Mr.Thảo) hoặc 0909.500.365 (Zalo Tuyển Sinh)
Website: hoccokhi.org – hoccokhi.vn
Email: hoccokhi.org@gmail.com
